محتواى سوره اخلاص
اين سوره چنان كه از نامش پيدا است (سوره اخلاص و سوره توحيد) از توحيد پروردگار، و يگانگى او سخن مى‌گويد، و در چهار آيه كوتاه، چنان توصيفى از يگانگى خداوند كرده، كه نياز به اضافه ندارد.
در شأن نزول اين سوره، از امام صادق عليه السلام چنين نقل شده: «يهود از رسول اللَّه صلى الله عليه و آله تقاضا كردند، خداوند را براى آنها توصيف كند، پيغمبر صلى الله عليه و آله سه روز سكوت كرد و پاسخى نگفت، تا اين سوره نازل شد و پاسخ آنها را بيان كرد».
در بعضى از روايات آمده: اين سؤال كننده «عبداللَّه بن صوريا» يكى از سران معروف يهود بود، و در روايت ديگرى آمده: «عبداللَّه بن سلام» چنين سؤالى را از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله در «مكّه» كرد، سپس ايمان آورد، و ايمان خود را همچنان مكتوم مى‌داشت.
در روايات ديگرى آمده است: مشركان «مكّه» چنين سؤالى را كرده‌اند. «1»
در بعضى از روايات نيز آمده: سؤال كنندگان، گروهى از مسيحيان «نجران» بودند.
در ميان اين روايات، تضادى وجود ندارد؛ زيرا ممكن است اين سؤال از ناحيه همه آنها مطرح شده باشد، و اين خود دليلى است بر عظمت فوق العاده اين سوره، كه پاسخگوى سؤالات افراد و اقوام مختلف است.
***
فضيلت تلاوت اين سوره
در فضيلت تلاوت اين سوره، روايات زيادى در منابع معروف اسلامى آمده است، كه حاكى از عظمت فوق العاده آن مى‌باشد، از جمله:
در حديثى، از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله مى‌خوانيم كه فرمود: أَ يَعْجِزُ أَحَدُكُمْ أَنْ يَقْرَأَ ثُلُثَ الْقُرْآنِ فِي لَيْلِةٍ؟: «آيا كسى از شما عاجز است از اين كه يك سوم قرآن را در يك شب بخواند»؟!
يكى از حاضران عرض كرد: اى رسول خدا! چه كسى توانائى بر اين كار دارد؟!
پيغمبر فرمود: اقْرَؤُا قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ: «سوره قل هو اللَّه را بخوانيد».
در حديث ديگرى، از امام صادق عليه السلام مى‌خوانيم: «هنگامى كه رسول خدا صلى الله عليه و آله بر جنازه «سعد بن معاذ» نماز گزارد، فرمود: هفتاد هزار ملك كه در ميان آنها «جبرئيل» نيز بود، بر جنازه او نماز گزاردند! من از «جبرئيل» پرسيدم: او به خاطر كدام عمل، مستحق نماز گزاردن شما شد؟
گفت: به خاطر تلاوت «قل هو اللَّه احد» در حال نشستن، و ايستادن، و سوار شدن، و پياده‌روى و رفت و آمد». «1»
و در حديث ديگرى، از امام صادق عليه السلام مى‌خوانيم: «كسى كه يك روز و شب بر او بگذرد و نمازهاى پنجگانه را بخواند و در آن «قل هو اللَّه احد» را نخواند، به او گفته مى‌شود: يا عَبْدَاللَّهِ! لَسْتُ مِنَ الْمُصَلِّيْنَ!: «اى بنده خدا! تو از نماز گزاران نيستى»!. «2»
در حديث ديگرى، از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله آمده است كه فرمود: «كسى كه ايمان به خدا و روز قيامت دارد، خواندن سوره «قل هو اللَّه احد» را بعد از هر نماز ترك نكند؛ چرا كه هر كس آن را بخواند، خداوند خير دنيا و آخرت را براى او جمع مى‌كند، و خودش و پدر و مادر و فرزندانش را مى‌آمرزد». «1»
از روايت ديگرى استفاده مى‌شود: «خواندن اين سوره، به هنگام ورود به خانه، روزى را فراوان مى‌كند و فقر را دور مى‌سازد». «2»
روايات در فضيلت اين سوره بيش از آن است كه در اين مختصر بگنجد، و آنچه نقل كرديم تنها قسمتى از آن است.
در اين كه: چگونه سوره «قل هو اللَّه» معادل يك سوم قرآن است؟ بعضى گفته‌اند: به خاطر اين كه قرآن مشتمل بر «احكام»، «عقائد» و «تاريخ» است، و اين سوره بخش «عقائد» را به طور فشرده بيان مى‌كند.
بعضى ديگر گفته‌اند: قرآن سه بخش است: «مبدأ»، «معاد» و «آنچه در ميان اين دو» قرار دارد، و اين سوره بخش اول را شرح مى‌دهد.
اين سخن، قابل قبول است كه، تقريباً يك سوم قرآن پيرامون توحيد بحث مى‌كند و عصاره آن در سوره «توحيد» آمده.
اين سخن را با حديث ديگرى درباره عظمت اين سوره، پايان مى‌دهيم:
از امام على بن الحسين عليه السلام درباره سوره «توحيد» سؤال كردند، فرمود: إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ عَلِمَ أَنَّهُ يَكُونُ فِي آخِرِ الزَّمانِ أَقْوامٌ مُتَعَمِّقُونَ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعالى قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ، وَ الآْياتِ مِنْ سُورَةِ الْحَدِيدِ إِلى قَوْلِهِ: «وَ هُوَ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ» فَمَنْ رامَ وَراءَ ذلِكَ فَقَدْ هَلَكَ: «خداوند متعال مى‌دانست: در آخر الزمان اقوامى مى‌آيند كه در مسائل تعمق و دقت مى‌كنند، لذا سوره «قل هو اللَّه احد»، و آيات آغاز سوره «حديد»، تا «عَلِيْمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ» را (پيرامون مباحث توحيد و خداشناسى) نازل فرمود، هر كس بيش از آن را طلب كند، هلاك مى‌شود». «1»
***
لینک کتاب: https://lib.eshia.ir/27575/27/461